Tuesday, July 25, 2006

Puka Kapirusitamanta


Huk kutis sumaq sipascha kasqa. Mamitansi munay puka punchuchata, chukuchawuqta rurapusqa, sipaschaqa munasqan punchuchallanwansi urayman wichayman purisqa, lliw llaqta runakunapis puka Kapirusita nispa sutiyapunku.

Huk p’unchaw, mamitan kamachin misk’i t’antakunata sach'a-sach'a urqu qhipapi tiyaq hatun mamitanman apanampaq, aman ñanpi purispa sayarinkichu nispa, ñataq sach'a-sach'a kinrayqa manchakunapaq kasqa, chaypi huk millay yaryasqa atuq purikachasqanrayku.
Kapirusitaqa misk’i t’antayuq t’ipanta huqarispa ñantakama puriykun. Sach’a sach’a chawpi kinrayta purinan kasqa hatun mamitanpa wasinmam chayananpaq, chaysi sumaq sipaschaqa manas manchakunchu, ñataq ñanpi tukuy riksisqan pisqukunawan, purun quwikunawan, tarukachakunawan tupasqa.

Chaysi, hatun millay atuqta ñawpaqninpi rikun.
– ¿Sipascha, maytan rinki? – atuq rak’u kunkawan tapun.
– Hatun mamitaypa wasinmanmi – nipun Kapirusitaqa.
– Manan karuchu –atuqqa uman ukhullapi qamutan, qhipaman kutirapuspa.

Kapirusitaqa misk’i t’antayuq t’ipanta qurapatapi churayuspa, sumaq llimpi t’ikakunata pallaspa pukllaykun:

– Atuqqa ripukapun – nispa sunqun ukhupi chaninchan – , mana imapis maychakunaypaq kanchu. Hatun mamitayqa aswantaraq kusirikunqa sumaq t’ikakuna, misk’i t’antakuna apasqaywan.
Chaykamaqa, atuqqa hatun mamitanpa wasinman rin, llamp’u kunkuchawan payachataqa wasi punkunman waqyan, mamakuchaqa Kapirusitapaq hamutaspa punkunta kicharin. Huk atuq sipiq runa ñan purisqanmanta atuq wasiman chayasqanta qhawarisqa.
Atuqqa ch’arki mamakuchataqa millp’urpapun, puñunanmantaq winarpakuspa, ñawintataq waqtanta ch’ikmichin pacha. Mana nichhutachu suyan, Kapirusitaqa munay kusi kusillaña chayamun pacha.

Wawachaqa kawitupataman asuykuspa, hatun mamitantaqa nichhu murasqata rikun.
– Hatun mamitay, hatun mamitay, ¡aswan hatunmi ñawinki!
– Qamta allin qhawarinaypaqmi – nin atuqqa hatun mamitan kunkanta yachapayaspa.
– Hatun mamitay, hatun mamitay, ¡ aswan hatunmi rinriyki!
– Qamta allin uyariynaypaqmi – nillantaq atuqqa.
– Hatun mamitay, hatun mamitay, ¡aswan hatunmi kiruchaykikuna!
– Qanta ........¡allin mikhurinaypaqmi! – niruspa, atuqqa wawa millp’urunanpaq qhawanman phawawuy, kaq, imaynas hatun mamitanta rurarqan, chhaynallatataq.

Chaykamaqa, atuq sipiq runaqa llakisqa, atuqpa huchanta musyaspa, mamakuq wasinta qhawaq hamun, sichus allin kawsaylla kan chayta. Chakra ruraq yanapayninta mañarikuspa, iskayninku utqhayllaña wasiman chayarunku. Wasiq punkunta kichasqata rikurunku, millay hatun atuqtataq kawitu patapi puñusqata tarinku, wiksanpis tinya tinyallaña.
Atuq sipiq runaqa kuchillunta urquspa, atuqta nak’arun pacha, wiksanta hatunta kicharun. Mamakuchaqa, Kapirusitawan atuq wiksanpi, ¡Kawsakuchkakuraqmi!

Atuq runa mikhuy wanananpaq, atuq sipiq runaqa atuqpa wiksanta rumikunawan hunt’arquspa siraykapun. Atuqqa musq’uyninmanta rikch’arquspa, nichhuta chak’ichakuspa quchaman unu upyaq rin. Rumiq wiksanpi llasayninwan quchaq sunqu ukhunman umanpanmanta urmayun, hiq’ipaspa wañupun.

Kapirusitaqa, hatun mamitanpiwan manaña hayk’aqpis manchachisqañachu kanku, Kapirusitataq wanansi chay mana kasukusqanmanta. Hatun mamitantapas nin, mana riqsisqa runakuwan amaña rimanakunanpaq. Chaymanta pacha, mamitanpa, hatun mamitantapuwan munay yuyayninkunata kasukuyta atin.
Tukuy.
Tikraq: Miguel Ángel Pinto Tapia / pitman_38@hotmail.com
Musuq simikuna

v Wanay: Arrepentirse.
v T’ipa: Canasta.
v Hatun mamita: Abuela, mamá grande.
v Pisqu: Ave.
v Hamutay: Pensar.
v Chaninchay: Evaluar.
v Musyay: Adivinar, darse cuenta.
v Sirisqa: Echado.

0 Comments:

Post a Comment

<< Home